GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap
maandag 17 juni 2019
nieuwsbrief

Blijf op de hoogte en schrijf u in voor de nieuwsbrief...

Schrijf in
 
of volg ons op   
uw artikel

Stuur uw artikel naar onze redactie...

Stuur ons uw artikel

meest gelezen

Nadenken over algemene vorming voor iedereen

Een goedwerkende democratie is gebaat met goed geïnformeerde burgers. Een brede algemene vorming meegeven aan iedereen is daarbij goud waard. Op het doordenkertje van 25/2/2015 kwam pedagoog Hans Van Crombrugge praten over hoe die er zou kunnen uitzien.


Hans Van Crombrugge ging voor een antwoord op deze vraag onder meer kijken naar hoe de commissie Van Oostrum voor Nederland een canon uitwerkte en maakte een evaluatie van het commissierapport: ‘Goudgerand, maar niet zonovergoten’. Algemene vorming en de vraag naar een historische en culturele canon.


Waarom wilden ze in Nederland weer een canon?

Van Crombrugge: "Omwille van maatschappelijke veranderingen ontstond de nood om te werken aan culturele identiteit en de nood aan historisch besef. Daarom moest een canon opgesteld worden als uiting van de Nederlandse identiteit. De canon is dus ontstaan vanuit een samenlevingsprobleem en moest fungeren als sociaal bindmiddel zodat dit ten goede komt aan burgerschapsvorming en sociale integratie."


Hoe ziet die nieuwe canon eruit?

"De canon bestaat uit vijftig tijdsvensters waaraan telkens een beeld gekoppeld is. Elk venster heeft een verhaal met enkele vertakkingen en verwijzingen. In het kader van deze canon ontstonden er bovendien ook regionale canons waarin eigen accenten werden gelegd. Op de website www.entoen.nu is een en ander mooi in beeld gebracht."


Wat zijn de principes van de canon?

"De canon moest inspirerend zijn voor het onderwijs; ze moest ook vakintegrerend zijn: de canon kan niet alleen aan bod komen in geschiedenis, maar ook in het vak Nederlands, aardrijkskunde, cultuur …; en ze werkt volgens het principe dat herhaling kunst baart: elk jaar zouden de 50 vensters aan bod komen, maar elk jaar wat meer uitgediept en op maat van de leeftijd van de leerlingen.

In het basisonderwijs ligt het accent op het concrete, verhalende, het chronologisch besef, het beeldende (cf. schoolplaten), de verbinding met de actualiteit en de verbinding met het lokale. In het voortgezet onderwijs ligt de nadruk op wat internationaal is (ook al is de canon niet is opgesplitst in nationale en internationale aspecten), het abstracte, de link met politiek, de buitenlandse cultuur, de ‘rijpere jeugd’ en aandacht voor wat er in de marge gebeurt."


Hoe werd de canon ontvangen?

"Er kwam zowel positieve als negatieve kritiek. De canon zou te veel de klassieke geschiedenis en de gecreëerde tradities (‘invented traditions’) bevestigen. En de nadruk lag te veel op het elitaire, terwijl het leven van alledag minder aan bod komt. Het kreeg het verwijt didactisch onevenwichtig te zijn en dat er een inhoudelijke rode draad ontbrak. De canon botst ook met de vrijheid van onderwijs.

Anderen vonden het positief dat de klemtoon terug op inhoud i.p.v. op vaardigheden kwam te liggen en dat de leraar weer meer centraal staat. De mens- en maatschappijwetenschappen zouden met de canon weer geherwaardeerd worden. Ook het opzet dat de canon gericht was aan alle leerlingen en dat de link wordt gelegd met de actualiteit werd gunstig onthaald. Al lukt dat laatste volgens mij niet helemaal. De voorstanders waren in elk geval blij dat er weer een referentiekader was voor een culturele identiteit.

De canon van Nederland is intussen geëvalueerd in het primair onderwijs en bijgesteld, al is die evaluatie op dit moment stilgevallen. 60% van de scholen werkte mee aan de evaluatie. Hun motivering om met de canon te werken is dat de canon voor iedereen is, het verplicht is en dat het de onderzoekshouding van leerlingen stimuleert. Problematisch is echter dat het voornamelijk in de lessen geschiedenis aan bod komt en dat het exemplarisch gebruikt wordt. Er is geen evaluatie voor het voortgezet onderwijs en de effecten zijn niet gemeten.

Tussentijdse conclusie: de insteek van de canon komt niet overeen met de aanvankelijke doelstelling, m.n. het stimuleren van morele waarden en burgerschap, het werken aan culturele identiteit en historisch besef onder de noemer van algemene vorming."


Deze informatie in gedachten, hoe pakken we het bij ons best aan als we een canon willen opstellen?

"Historisch gezien werd algemene vorming ingevuld volgens vier dimensies, wat ruimer gaat dan de idee van algemene vorming als sociaal bindmiddel. Ten eerste: algemene vorming moet mensen in staat stellen zelf hun leven te kunnen bepalen. Ten tweede: algemene vorming moet objectief zijn. Met andere woorden: door objectieve en algemene inhouden aan te bieden kun je tot redelijke zelfbepaling komen. Ten tderde: algemene vorming moet humaniserend zijn. Mensen worden met andere woorden meer mens. Ten vierde: algemene vorming moet hoofd, hart en handen aanspreken. Vorming mag niet alleen draaien rond het cognitieve, het moet de mens in zijn totaliteit ontwikkelen.

De realiteit van deze vormingstheorie was echter vaak anders. Algemene vorming had een elitair karakter: het was voorbehouden voor een beperkte groep. Bovendien was ze helaas vooral op het cognitieve aspect gericht en slaagde ze er niet in mens en wereld te verheffen. Kijk maar naar WO II."


Het idee van algemene vorming dan maar overboord gooien?

"Neen, ik denk dat we toch deze drie principes moeten behouden. Een: vorming moet voor iedereen zijn - de keuze van de inhouden moet van die aard zijn dat iedereen ervan kan genieten, het moet voor iedereen realiseerbaar zijn. Twee: vorming moet alomvattend zijn - de gehele mens moet aangesproken worden (cf. hoofd, handen en hart) en de gehele wereld moet voorwerp van vorming zijn. En ten slotte, vorming moet gericht zijn op humanisering van mens en samenleving, op een betere wereld: door vorming moet de mens in staat zijn de wereld kritisch te bevragen."


Kan je dat toelichten met een concreet voorbeeld?

“Neem nu de toenemende informatisering. We staan voor een grote uitdaging op vlak van informatisering. Hoe kan het onderwijs inspelen op deze uitdaging vanuit het oogpunt van algemene vorming? Laat ons dat toetsen aan onze drie principes. Principe nummer 1: algemene vorming is voor iedereen. Niet iedereen kan mee met de informatisering maar de nieuwe media bieden wel kansen om meer mensen te laten deelnemen aan dingen waaraan ze anders niet zouden kunnen deelnemen. Jongeren leren omgaan met die nieuwe media hoort dus zeker thuis in die algemene vorming. Principe nummer 2: algemene vorming is alomvattend. Vroeger moesten we in alles uitmunten (uomo universale). Nu stappen we hier in het onderwijs van af en ligt de nadruk meer en meer op talenten en talentontwikkeling. Mede door de informatisering is de vrije tijd van mensen objectief gezien toegenomen. We moeten jongeren in die algemene vorming dus ‘kritisch’ leren omgaan met die nieuw vrijgekomen tijd. Principe nummer 3: algemene vorming moet gericht zijn op humanisering. Aangezien de wereld digitaler wordt moeten we jongeren ook digitale geletterdheid bijbrengen. De inzet voor een betere wereld betekent ook inzetten op een geïnformatiseerde wereld."


Een ander voorbeeld?

"De superdiverse wereld waarin we leven, bijvoorbeeld. Principe nummer 1: algemene vorming voor iedereen. Welnu: iedereen heeft recht op een plaats in de superdiverse wereld. Daarom moet je inzetten op redelijkheid en op een kritische ingesteldheid. Bovendien moet je als waarde meegeven dat je als mens ook fout kan zijn. Principe nummer 2: algemene vorming is alomvattend. We moeten onze leerlingen meegeven dat er verschillende perspectieven zijn (bv. in de meetkunde, in levensbeschouwingen …) en in dialoog gaan met anderen (=bescheiden zijn t.o.v. het eigen perspectief). Principe nummer 3: algemene vorming moet humaniseren. Een criterium bij de selectie van inhouden kan hierin relevantie voor een betere wereld zijn. Dat kan betekenen dat we de vrije wil en verantwoordelijkheid stimuleren."


Een reactie van Jacky Goris, algemeen directeur Scholengroep Brussel?

Jacky Goris: "Ik zie in de Nederlandse canon zeker enkele positieve elementen. We hebben er zeker baat bij om een referentiekader met elkaar te delen. Al was het maar om elkaar gewoon beter te begrijpen. Bovendien kan het aanbieden van een canon een vorm van emancipatorisch onderwijs zijn: de verdeling van kennis is immers ongelijk in onze samenleving. De moeilijkheid hierbij is wel hoe je deze kennis afbakent. Maar het debat rond een canon en wat het precies kan omvatten is daarbij misschien wel belangrijker dan het eindproduct op zich. Het ‘wat’ zal altijd evolueren en we moeten hier ook holistisch mee omgaan, over de netten heen. We kunnen ons alvast in het GO! bezinnen over welke inhouden wij over de onderwijsvormen heen willen aanbieden."



Lees ook

Na Fins en Chinees nu ook Arabisch

Wie zijn kind Arabisch wil leren lezen en schrijven, kon bij ons tot voor kort haast uitsluitend terecht in een Koranschool. Voortaan bieden de VUB en GO! scholengroep Brussel ook een alternatief aan waarin de taal op een speelse manier centraal staat.

Lees meer 1295

Onderwijs, niet de oplossing voor armoede maar wel een hefboom voor emancipatie

Onderwijs is geen toverstaf die maatschappelijke ongelijkheid de wereld uit kan helpen of armoede zal oplossen. Wat we wel moeten doen in onze scholen is ervoor zorgen dat élk kind maximale ontwikkelingskansen krijgt, ongeacht zijn of haar achtergrond.

Lees meer 1527

Mechelse Merel maakt milieutop mee

Doorgaans zingt ze in GO! basisschool Klim Op in Bonheiden. Maar vorig weekend deed Merel Briers dat op de kinderklimaattop in Nederland om er als Belgische vertegenwoordiger na te denken over ideeën die onze wereld milieuvriendelijker moeten maken.

Lees meer 760

Het GO! blijft groeien

23 september 2016

Pedagogisch project

Het GO! telt vandaag 197.482 leerlingen. Dat zijn er 3.752 meer dan vorig jaar. Dat blijkt uit de spoedtelling die jaarlijks plaatsvindt op de derde dag van het schooljaar.

Lees meer 10818





Meest pestvrije school van Vlaanderen

Een probleem als pesten op school mag dan al hardnekkig zijn, toch is er wel degelijk iets aan te doen. Door bijvoorbeeld in te zetten op een sterk groepsgevoel zoals in GO! atheneum Liedekerke: vandaag een modelschool inzake antipestbeleid.

Lees meer 1554

Johan Cruyff schoolplein14

Eerder wonnen ze de Pesten-dat-kan-niet-hoofdprijs. Nu een schoolplein14. In GO! basisschool De Spiegel in Leest scheppen ze randvoorwaarden die het fijn samenspelen bevorderen. Een kind dat zich verveelt, wordt immers gauw een vervelend kind.

Lees meer 1013

Pedagogen in spe op visite in Huis van het GO!

Eind juni waren 7 masterstudenten pedagogie en onderwijskunde aan de UGent op visite in het Huis van het GO!. Ze stelden er op uitnodiging van projectleider integraalplan Cristian Vergara het resultaat voor van een opdracht onderwijskundig ontwerpen.

Lees meer 1407

Ruilen maakt mensen rijker

Eind mei stelden de scholen en het CLB van GO! scholengroep Mandel en Leie ruilwinkel ‘SWOP & GO’ voor. Iedereen kan er terecht voor het schenken of ruilen van kinderkledij. Een winkel die iedereen rijker maakt.

Lees meer 790





Papa’s laten hun spierballen zien

Als het aankomt op het opnemen van de zorgtaken in het gezin nemen mama’s vaak nog het grootste deel voor hun rekening. Door papa’s exclusief te betrekken in de schoolactiviteiten doet GO! basisschool Stadpark zijn duit in het zakje om dat bij te sturen.

Lees meer 889

Het juninummer van Helemaal GO! is er

Het laatste nummer van Helemaal GO! voor dit schooljaar. Voor de zomervakantie van start gaat nog even grasduinen in GO! onderwijsland. Aandacht voor de vernieuwde directeursopleiding, neuromythes, GO! internatendag, DKO en onze STEM-ambassadeurs BaO.

Lees meer 739

Hoe ze scoorden zonder woorden

Een zoektocht naar universele verhalen die iedereen beroeren. Dat is Johakyu. De cursisten Nederlands van GO! CVO Antwerpen woonden de woordloze voorstelling van Dimitri Leue en zijn jonge theatermakers bij.

Lees meer 661

Bouw eens een stemmig dorp

In 2014 startten GO! basisschool De Schans / De Luchtballon in Heusden-Zolder en GO! technisch atheneum (KTA1) in Hasselt samen een STEM-project om een cluster van vier dorpen op schaal te bouwen. Samenwerken aan een duurzame en zorgzame wereld.

Lees meer 766





Brede eerste graad in de praktijk
Het masterplan ‘Hervorming secundair onderwijs’ is in uitvoering. Eén van de belangrijkste wijzigingen is de brede eerste graad. In MS Geel hebben ze er alvast werk van gemaakt. Met talentmodules en boostklassen begeleiden ze de leerlingen richting een betere studiekeuze.
Terug verder